September 23, 2016

Open Joodse Huizen

Door: Tilburg Cobbenhagen Center | Categorie: Re-Member

- door Annika Werkman

Terwijl ik de wereldwinkel in Gouda binnenstap wordt ik gelijk vriendelijk begroet. Ik ben daar niet om iets te kopen, maar om een herdenking van Open Joodse Huizen bij te wonen. Ik neem plaats op één van de stoelen die in rijen zijn opgesteld in het midden van de winkel. Om half elf staat de winkel vol met bezoekers en kan de herdenking beginnen. De namen van de twee families die hier hebben gewoond worden voorgelezen en met behulp van foto’s wordt hun levensverhaal verteld. De luisteraars vernemen dat de vader slager was en de winkel vroeger een slagerij, leren meer over de joodse gemeenschap in Gouda en de toenemende onderdrukking van de joden tijdens de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog tot de joodse families werden gedeporteerd en vermoord. Iedereen is stil en denkt aan hen.

Rond 4 mei vinden sinds 2012 elk jaar herdenkingen in Open Joodse Huizen plaats. Tijdens deze bijeenkomsten worden verhalen verteld over de joodse families die tot de Tweede Wereldoorlog in die huizen woonden. Voor mijn stage bij het Nationaal Comité 4 en 5 mei onderzocht ik de rol van persoonlijke verhalen in nieuwe vormen van herdenken en daarvoor nam ik Open Joodse Huizen als case-study onder de loep. Ik heb het vertellen van verhalen bij de herdenkingen van Open Joodse Huizen onderzocht aan de hand van drie thema’s, namelijk: de plaats waar de verhalen worden verteld, het genre van de verhalen en het doorgeven van verhalen.

Plaats

Open Joodse Huizen vindt plaats op een locatie en een tijd. De locaties zijn huidige woningen, kerken, winkels en scholen die tot de Tweede Wereldoorlog werden bewoond door joodse families, en tijdens de herdenking zijn opengesteld voor bezoekers. Open Joodse Huizen past hiermee ten eerste bij een trend waarin lokale plaatsen in verband worden gebracht met de Tweede Wereldoorlog, we zien dit ook terug in andere projecten zoals Oorlog in mijn buurt. Ten tweede faciliteert Open Joodse Huizen hiermee een persoonlijke betrokkenheid van zowel verteller, organisatie en bezoekers met het huis in de lokale omgeving en met elkaar als buurtbewoners. Ten derde sluiten de herdenkingen aan bij de joodse traditie om het leven van de doden te herdenken in het huis van de familie. Ten vierde brengt deze plaats mensen in aanraking met een tastbaar verleden, de plek waar de mensen die worden herdacht vroeger woonden. Ten slotte faciliteert de ontmoeting persoonlijke interactie tussen de verteller en de bezoekers omdat er bijvoorbeeld vragen worden gesteld.

Niet alleen de beperkte beschikbaarheid van de locatie, maar ook de samenstelling van verteller en publiek en hun interactie zorgen voor een niet herhaalbare herdenking. Naast het tijdelijke karakter van Open Joodse Huizen komt de betekenis van de tijd ook terug in de datum waarop het project plaatsvindt. De verhalen die worden verteld tijdens de bijeenkomsten van Open Joodse Huizen vormen een invulling van de twee minuten stilte van de Nationale Dodenherdenking op 4 mei om 20:00 uur op de Dam in Amsterdam.

Verhaal

Naar aanleiding van mijn onderzoek concludeer ik dat een hybride verhaal dat bestaat uit meerdere genres het meest geschikt is om te delen tijdens nieuwe vormen van herdenken. In heb het dan over een verhaal dat in verband wordt gebracht met de algemene geschiedenis, wordt verteld vanuit het perspectief van een ooggetuige, literaire elementen bevat waarmee de luisteraar wordt geholpen om zich in iemand anders en een andere tijd te verplaatsen en geïllustreerd wordt door objecten die een levende verbinding vormen met het verleden.

Doorgeven

De verhalen over de Tweede Wereldoorlog zullen met het overlijden van de eerste generatie niet meer door ooggetuigen worden doorverteld. Toch kunnen de persoonlijke verhalen doorgegeven worden door nieuwe verhalendragers, zoals de tweede generatie en de media. Het archief kan hierbij een bron aan verhalen zijn. In de toekomst zullen dus nieuwe vertellers en bronnen samengebracht moeten worden om de verhalen door te blijven geven aan nieuwe generaties.

Annika Werkman studeerde geschiedenis en Engels aan de Universiteit Utrecht. Momenteel rondt zij haar onderzoeksmaster Comparative Literary Studies af waarmee zij zich, mede door haar stage bij het Nationaal Comité 4 en 5 mei, in de Nederlandse herinneringscultuur van de Tweede Wereldoorlog specialiseert. Zij is betrokken bij de community ‘Re-Member’ van het Tilburg Cobbenhagen Center.

Comments are closed.

Tilburg Cobbenhagen Center

Het Tilburg Cobbenhagen Center stimuleert het gesprek over onderwerpen waarin de identiteit en missie van Tilburg University – 'Understanding Society' – tot uitdrukking komen en onderzoekt de betekenis daarvan in de hedendaagse academische context en samenleving.

Hiertoe brengen we in 'Communities of Practice' praktijkbeoefenaars, bestuurders en wetenschappers samen, zoeken we aansluiting bij waardendebatten die in de samenleving spelen en formuleren we onderzoeksvragen die van maatschappelijke meerwaarde zijn.

Op dit weblog lees je vanaf 26 september 2016 - de dag dat onze geheel vernieuwde website wordt gelanceerd - wat medewerkers van het Tilburg Cobbenhagen Center en onze interne en externe samenwerkingspartners zoal bezig houdt!

www.tilburguniversity.edu/
cobbenhagencenter

Communities of Practice